صفحه شخصی محمد حسین بهرامی

حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلام از جمله امامزادگان برجسته ای است که مقبره ایشان در کشور ایران قرار دارد. چند روز پیش و در آستانه سالروز بزرگداشت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) فرصتی فراهم شد تا برخی از مقالات نگاشته شده در ارتباط با ایشان را مرور کنم.

برخی از نکات قابل توجه در ارتباط با شخصیت حدیثی آن حضرت که در مقالات مربوطه مورد اشاره قرار گرفته بودند عبارتند از:

1. ابوالقاسم عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن حسن بن زید بن حسن بن علی بن ابی طالب (ع) با چهار واسطه از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) می باشد.
2. ایشان در اواخر قرن دوم متولد شده و احتمالا در اواسط قرن سوم رحلت نموده اند. برخی منابع سال تولدایشان را حدود 175 ه.ق. و وفات ایشان را تاریخ های متعددی از جمله ۲۵۵ ه.ق. دانسته اند که گزارش دقیقی در این ارتباط وجود ندارد.
3. هرچند برخی ایشان را از اصحاب چهار امام (امام رضا (ع) تا امام عسکری (ع)) دانسته اند ولی به نظر می رسد باید ایشان را از اصحاب امام جواد (ع) و امام هادی (ع) دانست و نقل های حاکی از ارتباط ایشان با امام رضا (ع) و امام عسکری (ع) را نا صحیح دانست.
4. مشایخ و به ویژه شاگردان ایشان از برجستگان اصحاب و راویان می باشند که خود دلالت بر اهمیت و عظمت ایشان و روایاتشان دارد.
5. از ایشان کتابی با موضوع «خطبه های امیر المومنین (ع)» نقل شده است که قرائن مختلفی بر وجود آن دلالت می کند. «کتاب یوم و لیله» نیز به ایشان نسبت داده شده که در صحت این انتساب تردید وجود دارد.
6. روایات زیادی بر جایگاه رفیع حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) دلالت دارد. از جمله روایاتی که ائمه (ع) اعتقادات ایشان را تایید می کنند، ایشان را ولی خود می دانند، شیعیان را برای یافتن پاسخ سوالاتشان به ایشان ارجاع می دهند و یا روایتی که در آن ثواب زیارت ایشان را همسنگ زیارت اباعبدالله الحسین می خوانند. البته اسناد برخی از این روایات محل بحث است. رجالیان نیز برخی ایشان را با صفاتی همچون ورع و عابد ستوده اند. عدم تصریح به وثاقت ایشان در کتابهای رجالی هم حمل بر شأن والای ایشان و بی نیازیشان از تصریح به وثاقت شده است.
7. از روایات ایشان مسانیدی نگاشته شده که تعداد روایات نقل شده دراین مسانید از ۷۹ روایت تا ۱۷۹ روایت متغیر است. اولین مسند از مرحوم شیخ صدوق (ره) گزارش شده و مسند دیگری توسط مرحوم سید عزیز الله عطاردی به رشته تحریر در آمده است.
8. روایات ایشان در حوزه های مختلف عقاید، اخلاق و احکام است. نکات دقیق مورد اشاره یا سوال در این روایات نشان از جایگاه علمی و معرفتی آن حضرت دارد.
9. حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) در حال اختفای از حکومت مخفیانه به ری رفته و در آنجا می زیستند. ایشان در همانجا رحلت نموده و مدفون شدند. برخی از گزارش ها مبنی بر شهادت ایشان تایید نشده است.

طلاب شرکت کننده در کلاس بررسی تطبیقی جوامع روایی فریقین در مدرسه امام خمینی ره و همچنین مرکز تخصصی حدیث حوزه میتوانند جزوه این درس را از اینجا دریافت نمایند.

در این ارتباط توجه به چند نکته لازم مینماید.

- طلاب مدرسه امام خمینی ره میبایست تا ابتدای درس شانزدهم و طلاب مرکز تخصصی حدیث حوزه تا ابتدای درس سیزدهم را مطالعه نمایند.

- طلاب مدرسه امام خمینی ره لازم است بحث شرایط صحت در اسناد صحیحین را از مطالب ارائه شده در کلاس استفاده کنند.(این بخش برای ذکر در این جزوه آماده نشد.)

- جزوه ارائه شده کامل نمیباشد. برخی مطالب ارائه شده به اجمال، در جزوه به تفصیل آمده و در مقابل برخی مطالب فرصت تفصیل نیافته است. همچنین آدرس دهی ها و برخی مطالب دیگر نیازمند تکمیل است که در این فرصت امکان آن فراهم نبود. بخش های مربوط به اهل سنت نیز نیازمند ذکر مثالها و تفصیل بیشتر است. لذا این نسخه فقط برای تسهیل شرکت طلاب در امتحان به صورت موقتی آماده و عرضه شده است. در ضمن دریافت نظرات و اصلاحات شما عزیزان موجب مزید امتنان خواهد بود

به همت معاونت آموزش المصطفی ص پنج شنبه یازدهم خردادماه مصادف با شب میلاد امام جواد ع سومین نشست مدیران گروه های علمی و تربیتی  المصطفی ص در دانشگاه رضوی برگزار شد.

اگرچه ارائه های پیش بینی شده از قوت لازم برخوردار نبود ولی مباحث ارائه شده در حاشیه سخنرانی های اصلی، شنیدن دیدگاه های ریاست المصطفی ص، گردهمایی همه مدیران و فراهم شدن زمینه گفتگو و تبادل نظر در حاشیه نشست از جمله ویژگی های برجسته این نشست بود.

توفیق هم صحبتی با دوستان قدیمی آقای دکتر جهانگیر و حجه الاسلام و المسلمین قنبری هم از دیگر حواشی قابل توجه این نشست برای بنده بود.

حدیث:

الْفَحَّامُ [أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَى الْفَحَّامُ السُّرَّمَنْ‏رَآئِی]، قَالَ: حَدَّثَنِی الْمَنْصُورِیُّ [أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ الْمَنْصُورِی‏]، قَالَ: حَدَّثَنِی عَمُّ أَبِی، قَالَ: … فَلَمَّا کَانَ یَوْماً مِنَ الْأَیَّامِ، قَالَ لِی الْفَتْحُ‏ بْنُ‏ خَاقَانَ‏: قَدْ ذَکَرَ الرَّجُلُ- یَعْنِی الْمُتَوَکِّلَ- خَبَرَ مَالٍ یَجِی‏ءُ مِنْ قُمَّ، وَ قَدْ أَمَرَنِی أَنْ أَرْصُدَهُ لِأُخْبِرَهُ بِهِ، فَقُلْ لِی: مِنْ أَیِّ طَرِیقِ یَجِی‏ءُ حَتَّى أَجْتَنِبَهُ، فَجِئْتُ إِلَى الْإِمَامِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ (عَلَیْهِمَا السَّلَامُ) فَصَادَفْتُ عِنْدَهُ مَنْ أَحْتَشِمُهُ فَتَبَسَّمَ وَ قَالَ لِی: لَا یَکُونُ إِلَّا خَیْرٌ یَا أَبَا مُوسَى، لِمَ لَمْ تُعِدِ الرِّسَالَةَ الْأَوَّلَةَ فَقُلْتُ: أَجْلَلْتُکَ یَا سَیِّدِی. فَقَالَ لِی: الْمَالُ یَجِی‏ءُ اللَّیْلَةَ، وَ لَیْسَ یَصِلُونَ إِلَیْهِ، فَبِتْ عِنْدِی، فَلَمَّا کَانَ مِنَ اللَّیْلِ وَ قَامَ إِلَى وِرْدِهِ قَطَعَ الرُّکُوعَ بِالسَّلَامِ، وَ قَالَ لِی: قَدْ جَاءَ الرَّجُلُ وَ مَعَهُ الْمَالُ، وَ قَدْ مَنَعَهُ الْخَادِمُ الْوُصُولَ إِلَیَّ فَاخْرُجْ وَ خُذْ مَا مَعَهُ، فَخَرَجْتُ فَإِذَا مَعَهُ الزِّنْفِیلِجَةُ فِیهَا الْمَالُ، فَأَخَذْتُهُ وَ دَخَلْتُ بِهِ إِلَیْهِ، فَقَالَ: قُلْ لَهُ: هَاتِ الْمِخْنَقَةَ الَّتِی قَالَتْ لَکَ الْقُمِّیَّةُ: إِنَّهَا ذَخِیرَةُ جَدَّتِهَا، فَخَرَجْتُ إِلَیْهِ فَأَعْطَانِیهَا، فَدَخَلْتُ بِهَا إِلَیْهِ فَقَالَ لِی: قُلْ لَهُ: الْجُبَّةُ الَّتِی أَبْدَلْتَهَا مِنْهَا رُدَّهَا إِلَیْنَا، فَخَرَجْتُ إِلَیْهِ، فَقُلْتُ لَهُ ذَلِکَ، فَقَالَ: نَعَمْ، کَانَتْ ابْنَتِی اسْتَحْسَنَتْهَا فَأَبْدَلْتُهَا بِهَذِهِ الْجُبَّةِ، وَ أَنَا أَمْضِی فَأَجِی‏ءُ بِهَا. فَقَالَ: اخْرُجْ فَقُلْ لَهُ: إِنَّ اللَّهَ (تَعَالَى) یَحْفَظُ مَا لَنَا وَ عَلَیْنَا، هَاتِهَا مِنْ کَتِفِکَ، فَخَرَجْتُ إِلَى الرَّجُلِ فَأَخْرَجَهَا مِنْ کَتِفِهِ فَغُشِیَ عَلَیْهِ، فَخَرَجَ إِلَیْهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) فَقَالَ لَهُ: قَدْ کُنْتَ شَاکّاً فَتَیَقَّنْتَ. امالی شیخ طوسی ره /۲۷۶


حدیث:

منصوری از عموی پدرش نقل کرده که: روزی از روزها فتح بن خاقان [وزیر ایرانی و ادیب متوکل که علاقمند به امام هادی ع بود] به من گفت: متوکل خبر اموالی را داده که از قم می آید و به من دستور داده تا مراقب آن باشم و اورا با خبر سازم. پس به من بگو از کدام راه می آید تا جلوی آن را بگیرم. پس نزد امام علی بن محمد علیهما السلام آمدم و نزد ایشان کسی را دیدم که از او حیا کردم [نتوانستم به موضوع اشاره کنم]. پس [امام ع] خنده ای کرد و به من فرمود ای ابا موسی جز خیر نخواهد بود. چرا نامه اول را باز نگرداندی. عرض کردم به احترام شما چنین کردم. پس به من فرمود اموال امشب می رسند و بدان دست نخواهند یافت، پس شب را پیش من بمان. چون پاسی از شب گذشت و ایشان مشغول قرآن شدند رکوع خود را به سلامی قطع کرده و به من فرمود: آن شخص آمد و اموال همراه اوست. خادم مانع رسیدن وی به من شد. بیرون برو و آنچه با اوست را بگیر.  خارج شدم. زنبیلی همراه او بود که اموال در آن قرار داشت. از او گرفته و نزد امام آوردم. امام فرمود: به او بگو گردنبند بانوی قمی را بیاور که گفت یادگار [اندوخته؟] مادر بزرگ اوست. پیش او رفتم و آن را به من داد. آن را نزد امام آوردم. ایشان فرمود: به او بگو لباسی را که با لباس دیگری عوض کرده ای به ما بازگردان. خارج شدم و این سخن را به او گفتم. گفت آری دخترم آن را پسندید پس آن را با این لباس عوض کردم. می روم و آن را می آورم. حضرت فرمود بیرون برو و به او بگو همانا خداوند مراقب هرچیزی است که برای ما است یا بر علیه ما است. آن را از کتف [کوله پشتی؟] خود بده. بیرون رفتم آن را از کوله پشتیش خارج کرد و از هوش رفت. پس امام بیرون رفت و به او فرمود تو در تردید بودی و اکنون یقین کردی. 

 

نکات مربوط به این حدیث

1. این حدیث حکایتگر ارتباط اهالی قم با ائمه ع در این دوره است و رابطانی که علی رغم محدودیت ها تلاش می کردند هدایا و حقوق مالی شیعیان را به محضر ائمه ع برسانند.
2. فضل بن خاقان همانند نوبختیان از ایرانیان فرهیخته ای بود که به جهت آشنایی با دیوان به صدارت عباسیان رسیدن ولی این مساله مانع علاقه ایشان به ائمه ع نشد. هرچند از این روایت چنین برداشت می شود که وی در صدد انجام امر متوکل است، ولی مشاهده سایر روایاتی که نامی از فضل بن خاقان در آنها آمده نشانگر ارادت و اعتقاد وی به جایگاه و دانش امام ع است.
3. معنی دو عبارت را در روایت به درستی نفهمیدم.یکی اینکه مقصود امام ع از نامه اول چه بود؟ ظاهرا راوی به بخشی از مساله اشاره نکرده است. دوم اینکه مقصود راوی از سلام در رکوع چیست؟
4. ظاهرا فاصله ای که خلفای عباسی میان ائمه ع و شیعیان انداخته بودند موجب شده بود از سویی فرقه های انحرافی زمینه ظهور پیدا کنند و از سوی دیگر بسیاری از شیعیان نسبت به امامان در تردید به سر ببرند. مشاهده روایات مربوط به امام هادی ع که در بسیاری از آنها با اظهار کارهای خارق العاده امامت خود را به اثبات رسانده اند می تواند حکایتگر این موضوع باشد.