سند حدیث من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق

پنج شنبه در جلسه شورای پژوهش مرکز تحقیقات کامپیوتری در حال مشاهده مقدمه یکی از نرم افزارهای تولید شده در مرکز بودیم که یکی از اعضای جلسه توجه مان را به روایت مشهور «من لم یشکر المخلوق» که در این مقدمه مورد استشهاد قرار گرفته بود جلب کرد.

البته شهرت این روایت به معنای شهرت مطرح در علوم حدیث نیست. چون همانگونه که معروف شده این متن در هیچ یک از مصادر حدیثی دست اول و حتی دست چندم ما نیز وجود ندارد.

یاد قضیه ای افتادم که یکی از طلاب در مقدمه کتاب خود آورده بود «به حکم آیه شریفه ! من لم یشکر …».

در همان جلسه جستجویی کردم و عبارت را در هیچ یک از منابع روایی نیافتم ولی به فکر افتادم تا در این رابطه پرس و جویی کرده روایات مشابه یا مترادف آن را بیابم و آدرس آن را ذکر کنم.

روایات یافته شده در این جستجو عبارتند از:

  1. … عن محمود بن أبی البلاد قال سمعت الرضا ع یقول من لم یشکر المنعم من المخلوقین لم یشکر الله عز و جل عیون اخبار الرضا ۲/۲۴
  2. لَا یَشْکُرُ اللَّهَ مَنْ لَا یَشْکُرُ النَّاسَ  فقیه ۴/۳۸۰
  3. … عَنْ عَمَّارٍ الدُّهْنِیِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ کُلَّ قَلْبٍ حَزِینٍ وَ یُحِبُّ کُلَّ عَبْدٍ شَکُورٍ یَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لِعَبْدٍ مِنْ عَبِیدِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَ شَکَرْتَ فُلَاناً فَیَقُولُ بَلْ شَکَرْتُکَ یَا رَبِّ فَیَقُولُ لَمْ تَشْکُرْنِی إِذْ لَمْ تَشْکُرْهُ ثُمَّ قَالَ أَشْکَرُکُمْ لِلَّهِ أَشْکَرُکُمْ لِلنَّاسِ کافی ۲/۹۹
  4. … قال النبی (صلى الله علیه و آله) یؤتى بعبد یوم القیامة فیوقف بین یدی الله (عز و جل) فیؤمر به إلى النار، فیقول أی رب أمرت بی إلى النار و قد قرأت القرآن فیقول الله أی عبدی إنی أنعمت علیک فلم تشکر نعمتی. فیقول أی رب أنعمت علی بکذا فشکرتک بکذا، و أنعمت علی بکذا و شکرتک بکذا، فلا یزال یحصی النعمة و یعدد الشکر، فیقول الله (تعالى) صدقت عبدی إلا أنک لم تشکر من أجریت لک نعمتی على یدیه، و إنی قد آلیت على نفسی أن لا أقبل شکر عبد لنعمة أنعمتها علیه حتى یشکر من ساقها من خلقی إلیه. امالی طوسی ۴۵۰
  5.  … وَ قَالَ ص لَمْ یَشْکُرْ مَنْ شَکَرَ اللَّهَ وَ مَنْ لَمْ یَشْکُرْ عَلَى الْیَسِیرِ لَمْ یَشْکُرْ عَلَى الْکَثِیر مستدرک ۱۲/۳۵۸
  6. من لم یشکر الناس لم یشکر الله این روایت در منابع متعدد اهل سنت و به نقل از ابی هریره، ابی سعید خدری و نعمان بن بشیر نقل شده است. سنن ترمذی باب ما جاء فی الشکر لمن احسن الیک و مسند احمد حدیث نعمان بن بشیر
  7. این روایت در برخی موارد به نقل از نعمان به صورت طولانی تری نقل شده که عبارت است از: عن النعمان بن بشیر قال: قال النبی صلی الله علیه و سلم علی المنبر من لم یشکرالقلیل لم یشکرالکثیر و من لم یشکر الناس لم یشکر الله عز و جل ….
  8. لا یشکر الله من لا یشکر الناس این روایت نیز در جوامع مختلف به نقل از ابی هریره و ابی سعید الخدری به صورت مکرر نقل شده است. البته از اشعث بن قیس و اسامه نیز نقل شده است. معجم کبیر طبرانی، و مسند شهاب قضاعی

و اما چند نکته

  • این ها همه روایاتی نیست که در این باب وجود دارد بلکه در حد یک جستجوی ساده در نرم افزارها به برخی موارد اشاره شده است.
  • از این روایات دو مفهوم قابل برداشت است که برخی روایات در هر دو صورت قابل تفسیر بوده و برخی فقط بیان گر یکی از دو معنی است:
    • کسی که شکر مخلوق را به جا نمی آورد شکر خالق را هم به جا نخواهد آورد.
    • کسی که شکر مخلوق را به جا نیاورد شکر خالق نیز از وی پذیرفته نیست
  • با توجه به نا مفهوم بودن جمله اول از روایت مستدرک و شباهت لفظی این روایت با روایت آخر از اهل سنت، به نظر می رسد این روایت نقل ناقص مصدر مستدرک از کتب روایی اهل سنت است.
  • روایت مرسل فقیه از پیامبر اکرم ص نیز به دلیل شباهت لفظی، نقل از رسول گرامی ص، و ارسال به احتمال زیاد برگرفته از منابع اهل سنت است.
  • این روایت را میتوان به لحاظ تکرار در مصادر اهل سنت جزء روایات مشهور یا متواتر ایشان به شمار آورد.
این نوشته در نوشته های عمومی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

20 پاسخ به سند حدیث من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق

  1. ابوالقاسم احمدی نژاد می‌گوید:

    سلام
    ما شما را نظرات ارزشمند خودمان تا اطلاع ثانوی محروم کردیم تا رسم و رسوم وبلاگی را بجای بیاورید.البته اگر مدتی گذشت و دیدیم خبری نشد .از آن سبب که که تواضع پیشه هستیم. خواهیم بازگشت وشما را مستفیض خواهیم نمود
    شاداب باشید

    • محمد حسین بهرامی می‌گوید:

      علیکم السلام
      و از آنجا که آداب نمیدانیم امید به جای آوردنش را نیز نداشته باشید. و هم از آنجا که جز شما کسی به کامنتی مستفیضمان نمیکند منتظر میمانیم تا بلکم تواضعتان زودتر گل کند و دیگر بار شاهد الطافتان باشیم. :)

  2. nora می‌گوید:

    از اینکه در خصوص جمله «من لم یشکر …» تحقیق دقیق انجام دادید متشکرم چون در این خصوص ابهام داشتم و با دیدن مطلب شما برطرف شد. امیدوارم باز هم کارهای پژوهشی در این سبک رو ببینم.

  3. داود می‌گوید:

    خداوند بنده و ابوالقاسم احمدی نژاد را به نور معرفت خود روشن نماید از شما وبلاگ نویس عزیز هم به خاطر این تحقیق خوبتان تشکر می نماییم.

  4. amir می‌گوید:

    دست شما در نکند خوب بود

  5. پری می‌گوید:

    سلام..مطلب جالبی بود…من برای بعضی از نامه هایی که تایپ می کنم منْ لمْ یشکر المخلوق لمْ یشکر الخالق رو بالای نامه می نویسم …..

  6. GR_mahdi می‌گوید:

    اجرتون با آغا انشاالله

  7. رسول اکبری می‌گوید:

    تحقیق خوب و خلاصه ای ارائه نمودید موفق باشید.

  8. رسول اکبری می‌گوید:

    در این مورد در سایت http://islamquest.net/fa/archive/question/fa24227 نیز مطالب مفیدی آمده است.

  9. رسول اکبری می‌گوید:

    در این وبلاگ http://niknamarabshahi.blogfa.com/post-133.aspx هم احادیث مشابه با آدرس آنها معرفی شده است

  10. جواد قاضی می‌گوید:

    بنام خدا
    از اینکه باعث می شوید جمله من لم یشکرالمخلوق… را با همه زیباییش ،کسی به اشتباه به نقل از کتاب خدا واحادیث ائمه(ع)بیان نکند از شما و تحقیق بسیار کاملتان متشکرم

  11. السلام علیکم ورحمه الله وبرکاته
    استاد گرامی مان باعزض سلام وخسته نباشید.
    ازتحقیق شما استفاده نمودم. باکمال تشکر، امید وارم بازهم ازتحقیقات خوب شما استفاده خواهم کرد.
    والسلام

  12. محمد می‌گوید:

    از چه کسی است را نگفته اید در بعضی ها
    مثلا مورد ۶ از کدام معصوم است؟

    • محمد حسین بهرامی می‌گوید:

      ممنون از نکته ای که مطرح نموده اید. به طور طبیعی منبع روایت در مصادر اهل سنت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله می‌باشند. مورد ششم و سایر موارد نقل شده از اهل سنت که در آنها به معرفی صحابی روایت کننده اکتفا شده صادر کننده ی روایت آن حضرت می‌باشند.

  13. نظام الدین می‌گوید:

    بسم الله الرحمن الرحیم
    با سلام و عرض ادب
    واقعا بسیار بهره مند شدم.
    به مصداق همان کلام شریف موضوع تحقیق:
    <>؛
    از زحمات شما در این خصوص کمال تشکر و قدردانی را دارم.
    موفق و مؤید باشید.

  14. عباس می‌گوید:

    رسول خدا (ص) می‌فرمایند: «و من لم یشکر الناس لم یشکر الله؛ کسی که از انسان‌ها تشکر نکند، از خدا تشکر نکرده است». قریب به این مضمون از امام رضا (ع) نیز روایت شده است: «من لم یشکر المنعم من المخلوقین لم یشکر الله عز و جل؛ کسی که از بندگان بخشنده تشکر نکند، از خداوند متعال تشکر ننموده است»
    ۱- آثار الصادقین، ج۹، ص ۴۶۵

    ۲- وسائل الشیعه ج۶، ص ۵۴۲

  15. حمیده می‌گوید:

    دوستان من چندسوال داشتم ممنون میشم جوابشو بدید
    ۱_مخلوقات مگر فقط انسانها هستند که در برخی نظرات گفته شده تشکر از انسان؟
    ۲_ما مثلا باید از بندگانی همچون گناهکاران یا دزدان هم تشکر کنیم ؟
    ۳_معیار تشکر از خدا چیست؟
    ۴_ایا یک دزد یا گناه کار هم شکر خدا رو نمیکنه؟پس چه فرقی میان شکرگذاری هست؟

پاسخ دهید

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>